Soru:  Başkasının yerine hac yapmak sahih midir? Yapılan hac kimin yerine geçerli olur. Veya yapılan bu hactan kendisi adına yapılan kimseye bir sevap ulaşır mı?

Cevap: Başkası adına yapılan hac sahihtir. Daha doğru bir tabirle söylemek gerekirse İslam’da başkasının yerine yapılan ibadetler bedeni olan ibadetlerin dışında olduğu müddetçe sahihtir. Hac ibadetinin bedeni olma yönü var ise de bu ibadetin mali olma yönü de bulunduğundan başkası adına yapılabilir.

Aslında bizim bu meselede esas aldığımız deliller konu hakkında varid olmuş hadislerdir. Usul-i sitte ashabının rivayet ettiğine göre bir kadın Peygamber Aleyhissalatü vesselam’ a gelerek “Ya Resulellah! Benim babama Allah Teâla’nın hac farizası yetişmiştir. [1] Babam ise çok yaşlı olduğundan bineğin sırtında durmaya güç yetiremeyen birisidir”. Dediğinde Peygamber (Sallallahu Aleyhi ve Sellem) “Onun adına hac yap” buyurmuştur.[2]

Başka bir rivayette bir adam efendimize gelerek “Ey Allah’ın Resulu! Benim babam hac yapmaya güç yetiremeyecek kadar yaşlı birisidir. Onun yerine hac yapabilir miyim?” dediğinde Efendimiz ona “Şayet babanın borcu olmuş olsa ve sen de bunu ödemiş olsan bu baban adına geçerli olur mu” buyurmuştu. Adam da “ Evet” deyince Efendimiz “Öyleyse onun adına hac yap” buyurmuştur.[3]

Malikiler bu hususta, ister hac yapmaya muktedir olsun, ister olmasın diri olan kimse adına hac yapılamayacağını savunurlar. Yukarıda serdettiğimiz rivayetler bu hususta onların aleyhine hüccet olarak getirilmiştir. Ölü olan kimse adına yapılacak olan haccın geçerli olacağı hususunda yine bir takım rivayetler vardır. İbn Abbas (Radıyallahu Anh) ’e gelip babasının vefat ettiğini ve onun adına hac yapıp yapamayacağını soran kimseye “Evet” demesi bunlardan bir tanesidir. Bu konuyu detaylı bir şekilde İnceleyen İmam Muhammed, bu mevzudaki rivayetlerin çok olduğunu ve bu sebeple bu meselenin üzerinde icma edilen meselelerden olduğunu söylemektedir.[4]

Bu konuyla ilgili bahis yapabileceğimiz bir mesele de başkası adına yapılan haccın kim adına geçerli olacağı meselesidir. Şayet yapılan hac nafile bir hac ise bu durumda haccı kim yapmışsa onun adına geçerli olacağı ve yaptırana da sevabını hediye edebileceği ittifaki bir husustur. Şayet farz bir hac ise burada ihtilaf vardır. İmam Muhammed haccın bedeni bir ibadet olması dolayısıyla başkası tarafından yerine getirilmesinin caiz  olmadığı gerekçesini ortaya sürerek bu farz dahi olsa bu haccın yine yapan kimse tarafından geçerli olacağını savunmaktadır. Ancak haccı yaptıran kimse adına geçerli olacağı şeklindeki görüş zahiru’l-Mezheb olarak nakledilmektedir.[5]

Kendisi adına hac yapılan kimseye sevap ulaşacağı ittifaki bir husustur. Ehl-i sünnet bu hususta, işlenen bir amelin sevabının başkasına hediye edilebileceğini söylemekte ve bu hususta bir takım rivayetlerle istidlal etmektedir. Söz gelimi bunlar arasında sayabileceğimiz rivayetler şunlardır:

“Bir adam Efendimiz Aleyhissalatü vesselam’ a gelerek “benim hal-i hayatlarındayken kendilerine ihsanda bulunduğum anne-babam vardı. Vefat etmelerinden sonra onlara nasıl iyilikte bulunabilirim?” deyince Efendimiz:

إن من البر بعد الموت أن تصلي لهما مع صلاتك وأن تصوم لهما مع صيامك وأن تصدق عنهما مع صدقتك

“Muhakkak ki ölümden sonraki (senin onlara yapacağın) iyilik, kıldığın namazla, tuttuğun oruçla ve verdiğin sadakayla birlikte onlar için de namaz kılman, oruç tutman ve sadaka vermendir”.[6] Buyurmuştur.

“Ölüleriniz üzerine Yasin (süresini) okuyunuz!”[7]

Bu rivayetler bize [8] ölüye hediye olarak gönderilen sevapların ulaşacağını ve ona fayda vereceğini göstermektedir. Aksini söyleyen ise naslara muhalefetiyle bilinen Mutezile mezhebinden başkası değildir.


[1]  Yani, babama hac farz olmuştur.

[2]  Tirmizi, Sünen, III/ 267

[3]  et-Taberani, el-Mu’cemu’l-Evsat I/ 51

[4]  Bkz. Muhammed b. Hasen eş-Şeybani, Kitabu’l-Hücce ala ehli’l-Medine, I/ 474-483 Alemu’l-Kütüb, 2006 B.1

[5] Bkz. Ali el-Kari, Fethu Babi’l-İnaye, II/ 134 Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut-Lübnan 2009, B.1

[6] Bedruddin el-Ayni, Umdetu’l-Kari, III/ 177 Daru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut-Lübnan, 2001. B.1

[7] Ali el-Müttaki, Kenzu’l-Ummal, XV/ 650 Müessesetu’r-Risale, Beyrut, 1985  B.5

[8] Bu konuda Muhammed b. Alevi el-Maliki’ nin Tahkiku’l-Amal fima yenfau’l-Meyyite mine’l-Amal” isimli bir risalesi bulunmaktadır. Mutalaa edilmesinde faydalar vardır. Daru Cevamiu’l-Kelim, Kahire Ayrıca İbnu’l- Berni’ nin “İntifau’ Emvat” ı burada zikredilmelidir.